Botter
VD172
Botter
blueline

laatste nieuws
verhuur/boeken
logboek
het schip
historie
de restauratie
foto album
vissersliedje
verhalen
links

Het zeilwerk

Het zeilwerk is het sterkste, en tegelijk ook het meest kwetsbare deel van het schip. Het is namelijk de plaats waar de mast de enorme krachten op de zeilen aan de scheepsromp doorgeeft. Het zeilwerk omvat alle spanten (leggers, zitters en oplangers) ter hoogte van de mast, de mastbank waarin de ongestaagde mast staat en het kolsum waarop de voet van de mast rust. Verder zijn er de zeilwerkknieen, die voor het verband tussen spanten en mastbank zorgen. Samen vormt het zeilwerk een rechthoekige constructie, die de mast in bedwang moet houden. Hoewel dit ontzettend sterk is uitgevoerd, was het vroeger toch vaak het eerste deel van het schip dat vervangen moest worden. Vooral bij onverwachtse gijpen met veel wind heeft het zeilwerk het zwaar te verduren.

spanten van het zeilwerk
Het dicht op elkaar gepakte spantenwerk van het zeilwerk. De zitters op het vlak zijn naar boven toe verlengd met zogeheten opzetters .

De mastbank

De mastbank is een zware constructie die ter hoogte van de mast op dekhoogte over de breedte van het schip wordt geplaatst. In het midden van de mastbank is een vierkant gat uitgezaagd, waarin uiteindelijk de mast zal worden geplaatst. Daarmee vormt het de belangrijkste steun voor de (ongestaagde) mast. De mastbank is samengesteld uit vier licht gekromde houten balken. De afmetingen zijn: ca. 4,5 meter lang, 1 meter breed en 13 cm dik. Hiermee komt het gewicht op circa 500 kilogram.
Om de exacte afmetingen en plaats van de mastbank te bepalen, moet de lijn van het dek bekend zijn. Deze is afhankelijk van de vorm van het boeisel . Omdat de plaats en hoogte van het boeisel voor een belangrijk deel het aangezicht van het schip bepaald, is hiervan een volledige mal gemaakt van triplex. Met een geoefend oog kan dan vanaf een afstand worden gekeken of de vorm van het boeisel 'strookt' met de rest van het schip.
Nadat de vorm en afmetingen zijn bepaald, kan het echte werk beginnen. De mastbank is samengesteld uit 4 licht gekromde balken. Met zagen en schaven onstaat langzaam de juiste kromming. Op deze foto is het uiteindelijke gat voor de mast al zichtbaar.
De vier balken worden met zes draadeinden en lijm onwrikbaar met elkaar verbonden. Hierna is de mastbank klaar om in het schip te worden geplaatst.
Met een kraan van Steur Staalbouw wordt de circa 500 kg. zware constructie in het schip gehesen.
In de spanten van het zeilwerk zijn inkepingen gemaakt, waarin de mastbank precies past. Voordat de mastbank definitief op zijn plaats gaat, smeert Piet Stuyt hier een (teervrije) kit tegen houtrot op. Dit wordt ook wel het zalven van de kwak genoemd.
Cees Droste ziet erop toe dat het geheel precies op de goede plaats terecht komt. De mastbank 'zuigt' zich als het ware in de spanten vast.
Tevreden over het resultaat wordt de volgende stap in de restauratie besproken.

Knieen voor het zeilwerk

Een verhaal apart zijn de zogeheten 'knieen' in het zeilwerk. Deze spanten worden in de hoek tussen de mastbank en de staande spanten van het zeilwerk aangebracht. Hiermee geven de knieen een sterk verband tussen de mastbank en de scheepsromp. Het probleem met de knieen is dat de twee 'benen' een extreme hoek hebben, minder dan 90 graden. Hout van de juiste dikte (20 a 25 cm) waarin de draad precies goed door deze hoek heen loopt is nauwelijks te krijgen, omdat eiken met zulke kromme zijtakken zeer schaars zijn. In het verleden werden hiervoor speciale bossen aangelegd waarin door middel van gewichten aan takken deze kromming geforceerd werd.

In de loop van het project hebben we 4 stukken hout gevonden die min of meer geschikt zijn voor zeilwerkknieen. We zijn nog op zoek naar 2 stukken, zodat we aan beide zijden 3 knieen kunnen plaatsen.
een zeilwerk knie ruw uitzagen
Op deze foto zaagt Cees Droste met een kettingzaag de ruwe vorm uit. Dit gebeurt zoals altijd aan de hand van een nauwkeurige mal.
knie met lintzaag uitzagen
Na het ruwe uitzagen wordt met de lintzaag de precieze vorm aangebracht.
de knieen erin
Als de knieen helemaal pas zijn, kunnen ze met een groot aantal draadeinden en pennen (allemaal roestvrij staal) in het schip worden bevestigd. Op de foto zijn 2 knieen te zien, maar er komt nog een derde naast. Het resultaat is een bijzonder sterke constructie. Toch kwam in vroeger tijden in het zeilwerk, met name bij de knieen, als eerste 'werking' in het schip. In de meeste schepen zijn dan ook de houten knieen vervangen de ijzeren constructies. Omdat tegenwoordig veel minder intensief wordt gevaren valt het met de slijtage wel mee.
de knieen erin
De drie knieen op een rijtje, zoals het er uiteindelijk uitziet. Achter de knieen staat het vooronderschot en de stuurboord kleine pol.

Stichting d'Garnkwak
Slobbeland 15
1131AA Volendam
KvK nr. S235982
bankrek. nr: 31.56.51.881
t.n.v. "St. d'Garnkwak"
te Volendam
 
Deze pagina's zijn
gemaakt door
Carlo de Boer.

begin van deze pagina terug naar hoofdpagina